Posted by Wicher 
Topic: Vandaag is de dag van de lente-equinox. Nou en? De zon stond vanmiddag recht boven de evenaar. Het is dus niet zo dat de zon op de evenaar ’s middags altijd recht op je bolletje schijnt. Dat gebeurt maar twee keer per jaar, en alleen tussen de kreefts- en steenbokskeerkring – vandaag was dus de evenaar aan de beurt. Precies óp die keerkringen gebeurt het één keer per jaar. Want daar zijn het keerkringen voor.
Vandaag was voor iedereen op aarde de dag even lang, namelijk 12 uur – schemering buiten beschouwing gelaten. Wat verder lollig is aan de equinox: Had je vandaag een stok (of PVC-pijp, als je in de stad woont) in de grond geduwd en gedurende de dag de schaduw die de punt van deze stok op de grond maakt gemarkeerd, dan had je een rechte lijn door die markeringen kunnen trekken. Maar wie heeft daar nou tijd voor? Meneer Wylie had tijd. Die heeft dat in 1932 in het stukje The Diurnal Path of a Shadow opgetekend.
Mijn breedtegraad in Umeå, Zweden (63°50′N) heeft die van Utrecht (52°05′N) nu ingehaald qua daglengte. Het omgekeerde gaat ook gebeuren, dat is dan de herfst-equinox. In Zweden heb je, over het jaar genomen, evenveel ‘dag’ als in Nederland, ‘t is alleen wat onregelmatig verdeeld – en dan heb je soms zon op een moment dat je er niets aan hebt:
Sommige mensen op deze breedtegraad en hoger kunnen dan niet slapen en gaan van gekkigheid maar wat anders doen. Lekker een eindje fietsen of zo.
Oh, en vandaag is ook de geboortedag van dit blog. Er zit een idee achter.
Tags: astronomie, equinox —
Ik dacht te kunnen zien dat de dag dan overal 12 uur duurt aan de hand van een van die prachtige weer-websites met zonsop- en ondergang. Voor Utrecht werd echter aangegeven dat de zon maar liefst 12 uur en 11 minuten ‘op’ is vandaag. Dit komt mede omdat zonsop- en ondergang op dit soort websites meestal zijn gedefinieerd voor het bovenste gedeelte van de zon; daar komt ook nog het effect van atmosferische refractie bij waardoor de zon eerder ‘op’ lijkt dan zij eigenlijk is en later ‘ondergaat’ dan in werkelijkheid. Dit verschilt per plaats; in Umeå is de ‘dag’ 15 minuten langer.
Wicher Reply:
March 21st, 2009 at 00:12
Jij neemt ook niets zomaar aan he ;-)
Maar: Is het “bovenste gedeelte” dan hetzelfde als de bovenste helft, of is het een willekeurig klein stukje zon? Ik heb me al eerder afgevraagd wanneer de zon echt ‘op’ is. Het meest logisch is om het middelpunt van het zonneschijfje te nemen, want anders is een dag geen 12 uur op de equinox.
En is bij mij de dag langer vanwege atmosferische refractie? Waar hangt die refractie van af? Wolken of zo?
J Reply:
March 25th, 2009 at 00:16
Het ‘bovenste gedeelte’ is de bovenste rand van de zon. Als deze net zichtbaar is hebben we ‘zonsopgang’ in zijn meest gangbare vorm. De zon heeft omgerekend ongeveer een straal van 16 minuten, wat de ‘dag’ langer maakt dan de ‘nacht’. Ik las ook iets over verschillende definities van zonsop- en ondergang voor burgers, zeelui, en astronomen om ze zo maar te noemen.
De zogenaamde ’sunrise equation’, gebaseerd op het middenpunt van de zon, is volgens wikipedia als volgt:
zie http://en.wikipedia.org/wiki/Sunrise_equation
Atmosferische refractie wordt al afgetrokken van de ‘zonsopgang’ die er lijkt te zijn als deze er nog niet is om het moment waarop het eerste streepje zon boven de horizon uit komt te berekenen. De verschillen in daglengtes naar de polen toe en van de polen af komen misschien doordat de aarde in een ellips om de zon draait en de as van de aarde gekanteld is ten opzichte van de loodlijn op het draaivlak om de zon. Ik heb er (nog) geen betrouwbare verklaring voor.
Wicher Reply:
March 30th, 2009 at 21:47
Ik had eigenlijk niet verwacht dat we zo snel
nodig zouden hebben hier ;-)